Έλκη κατάκλισης: Ορισμός, αίτια, πρόληψη

Έλκη κατάκλισης

Τα έλκη εκ πιέσεως (που ονομάζονται επίσης και κατακλίσεις και έλκη εκ κατάκλισης) είναι βλάβες του δέρματος που οφείλονται στην παρατεταμένη εξάσκηση πίεσης στο δέρμα. Αρκεί η πίεση να εφαρμοστεί μόλις για δύο ώρες, για να δημιουργηθεί ένα έλκος κατάκλισης.

Γρήγορη μετάβαση στην ενότητα: Αίτια – Συμπτώματα – Πρόληψη

Η πίεση που εξασκείται στο δέρμα οφείλεται στη συμπίεση του ανάμεσα σε κάποιο οστό και μια σκληρή επιφάνεια όπως είναι το κρεβάτι, η αναπηρική πολυθρόνα και ο γύψος. Η πίεση αυτή εμποδίζει να φτάσει το αίμα στους ιστούς.

Τα έλκη κατάκλισης εμφανίζονται συχνά σε ανθρώπους που βρίσκονται περιορισμένοι στο κρεβάτι τους ή στην αναπηρική καρέκλα, ιδιαίτερα δε σε εκείνους που εμφανίζουν μειωμένη αισθητικότητα ή δυσκολεύονται να αλλάξουν θέση.

Αίτια

Το δέρμα χρειάζεται σταθερή παροχή αίματος για να παραμείνει ζωντανό. Η εξασκούμενη πίεση μπορεί να διακόψει την αιματική παροχή στο δέρμα και να προκαλέσει ρήξη των αιμοφόρων αγγείων του δέρματος. Εάν η αιματική παροχή μειωθεί σημαντικά για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 60-120 λεπτών, το δέρμα που στερείται την αιμάτωσή του μπορεί να νεκρωθεί.

Η γήρανση από μόνη της δεν προκαλεί την εμφάνιση ελκών κατάκλισης, προκαλεί όμως αλλαγές στους ιστούς που καθιστούν πιθανότερη την ανάπτυξη ελκών κατάκλισης. Καθώς οι άνθρωποι γερνούν, οι εξωτερικές στιβάδες του δέρματος τους λεπτύνονται. Επίσης πολλοί ηλικιωμένοι έχουν λιγότερο μυϊκό και λιπώδη ιστό στο σώμα τους, οι οποίοι βοηθούν στην απορρόφηση της πίεσης. Ο αριθμός των αιμοφόρων αγγείων των ηλικιωμένων μειώνεται και τα αγγεία ρήγνυνται ευκολότερα. Στους ηλικιωμένους κάθε πληγή, συμπεριλαμβανομένων των ελκών κατάκλισης, επουλώνονται με βραδύτερο ρυθμό.

Υπάρχουν καταστάσεις που αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης ελκών κατάκλισης:

  • Αδυναμία φυσιολογικής κίνησης (μειωμένη κινητικότητα), εξαιτίας κάποιας πάθησης όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι ασθενείς αυτοί παραμένουν συνήθως στην ίδια θέση, με αποτέλεσμα την εφαρμογή πίεσης σε μία περιοχή του δέρματος για μεγάλο χρονικό διάστημα.
  • Αναγκαστική παραμονή στο κρεβάτι μετά από μία χειρουργική επέμβαση.
  • Υπερβολική υπνηλία. Τα άτομα με υπερβολική υπνηλία αλλάζουν θέση ή ζητούν από κάποιον άλλον να τους αλλάξει θέση λιγότερο συχνά.
  • Απώλεια αισθητικότητας, εξαιτίας κάποιας πάθησης, όπως είναι η βλάβη των νεύρων (νευροπάθεια). Οι ασθενείς αυτοί δεν νιώθουν δυσφορία ούτε πόνο, με αποτέλεσμα να μην αναγκάζονται να αλλάξουν τη θέση τους.
  • Μειωμένη ανταπόκριση σε όσα συμβαίνουν στο σώμα του ασθενούς αλλά και γύρω του, συμπεριλαμβανομένης της δυσφορίας και του πόνου που μπορεί να νιώθει, εξαιτίας κάποιας πάθησης όπως η άνοια.

Συμπτώματα

  • ΣΤΑΔΙΟ 1: Η επιφάνεια του δέρματος εμφανίζει ερυθρότητα.
  • ΣΤΑΔΙΟ 2: Εάν συνεχιστεί η εφαρμογή πίεσης, σχηματίζεται μία φυσαλίδα ή ένας αβαθής κρατήρας επειδή νεκρώνεται η εξωτερική στιβάδα του δέρματος. Η νέκρωση οφείλεται στην ανεπαρκή παροχή αίματος.
  • ΣΤΑΔΙΟ 3: Το έλκος διεισδύει στις βαθύτερες στιβάδες του δέρματος.
  • ΣΤΑΔΙΟ 4: Υπάρχει ολική απώλεια του δέρματος, οπότε εκτίθεται ο μυϊκός ιστός και τα οστά.

Πρόληψη

Τα έλκη κατάκλισης συνήθως μπορούν να προληφθούν. Εάν κάποιος ασθενής έχει αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης κατάκλισης, θα πρέπει να καταβάλλεται μια συντονισμένη προσπάθεια πρόληψης τους, από όσους τον φροντίζουν αλλά και από τον ίδιο ει δυνατόν.

  • Η συχνή αλλαγή θέσης του ασθενούς έχει μεγάλη σημασία. Τα άτομα που τον φροντίζουν θα πρέπει να τον ενθαρρύνουν να κινείται, ή να τον γυρνούν και να του αλλάζουν θέση αν δεν μπορεί να το κάνει μόνος του. Οι ασθενείς που αδυνατούν να κινηθούν μόνοι τους, θα πρέπει να μετακινούνται κάθε δύο ώρες άσχετα από το αν κοιμούνται ή είναι ξύπνιοι. Η μετακίνηση τους με συχνότητα μικρότερη από αυτή δεν βοηθά στην πρόληψη της εμφάνισης ελκών κατάκλισης.
  • Εάν κάποιος ασθενής είναι περιορισμένος στο κρεβάτι του ή σε αναπηρική καρέκλα, θα πρέπει κάποιος να ελέγχει προσεκτικά το δέρμα του σε καθημερινή βάση. Στην περίπτωση που αυτό εμφανίζει περιοχές ερυθρότητας ή αποχρωματισμού, ο ασθενής θα πρέπει να μετακινείται πιο συχνά, ενώ δεν θα πρέπει να ξαπλώνει ή να κάθεται με τρόπο που να πιέζει την προσβεβλημένη περιοχή, έως ό, του αυτή αποκτήσει και πάλι φυσιολογική εμφάνιση.
  • Το δέρμα του ασθενούς θα πρέπει να διατηρείται καθαρό και στεγνό, επειδή η υγρασία το ερεθίζει και αυξάνει έτσι τον κίνδυνο ανάπτυξης ελκών κατάκλισης. Το δέρμα που είναι στεγνό δεν κινδυνεύει να κολλήσει στα διάφορα υφάσματα που το περιβάλλουν (συμπεριλαμβανομένων των σεντονιών) ούτε να υποστεί λύση. Στις περιπτώσεις όπου έρχονται σε επαφή δύο μέρη του σώματος (όπως στους γλουτούς και στη βουβωνική χώρα) θα πρέπει να εφαρμόζεται κάποια πούδρα που να μην δημιουργεί κρούστα, ώστε να παραμένει το δέρμα στεγνό.
  • Θα πρέπει να αποφεύγεται το τράβηγμα και το τρίψιμο του δέρματος. Μπορεί να επιτευχθεί είτε με την εκμάθηση του σωστού τρόπου μετακίνησης του ασθενούς από αυτούς που τον φροντίζουν, είτε με το στρώσιμο του κρεβατιού του ή της αναπηρικής του καρέκλας, ώστε να μειώνεται η τριβή.
  • Οι περιοχές όπου τα οστά προέχουν, όπως οι πτέρνες και οι αγκώνες θα πρέπει να καλύπτονται από μαλακά υλικά, όπως το βαμβάκι και το χνουδωτό μαλλί. Η χρήση ειδικών στρωμάτων, κρεβατιών και καλυμμάτων για καθίσματα που περιέχουν νερό, ειδικό gel ή αέρα, βοηθά στη μείωση της πίεσης που εξασκείται στις περιοχές που έχουν αυξημένη πιθανότητα για ανάπτυξη ελκών κατάκλισης. Ωστόσο, όλα αυτά τα μέσα, δεν εξουδετερώνουν πλήρως την πίεση και ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται, οι ασθενείς θα πρέπει και πάλι να αλλάζουν συχνά θέση.
  • Η λήψη συμπληρωμάτων διατροφής που παρέχουν πρωτεΐνες και θερμίδες, μπορεί να φανεί χρήσιμη για την πρόληψη των ελκών κατάκλισης σε υποσιτισμένους ασθενείς. Με την κατάλληλη θρέψη, βελτιώνεται η ικανότητα του οργανισμού να αυτοϊάται. Επίσης, μπορεί να είναι χρήσιμη η αύξηση του σωματικού λίπους του ασθενή, το οποίο προστατεύει το δέρμα από την εξάσκηση πίεσης, οπότε σε μερικές περιπτώσεις επιτυγχάνεται πρόληψη των ελκών κατάκλισης.

Τα έλκη που περιορίζονται στην επιφάνεια του δέρματος μπορούν να επουλωθούν από μόνα τους, εάν διατηρηθεί το δέρμα στεγνό και προστατευθεί από την παρατεταμένη εξάσκηση πίεσης. Τα βαθύτερα έλκη, χρειάζονται επιπλέον θεραπεία.

Θεοφανία Χατζηπατέρα, νοσηλεύτρια


Πηγή:

Leave a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *